İran'da üç ölkəmizlə sərhəd daha "gərginlik zonası" deyil, əksinə, sabit ve idarəolunan tranzit xətti kimi qəbul edilir
İran ABŞ İsraillə hərbi əməliyyatlar fonunda Azərbaycanla sərhəddə heç bir gərginlik olmamasından məmnunluq duyuruyor. Bunu İran'ın sənaye, mədən ve ticarət nazirinin müavini, həmçinin Gömrük Administrasiyasının rəhbəri Forud əsgəri Biləsuvar sərhəd gömrük məntəqəsinin fəaliyyəti ilə tanıştığı olduktan sonra raporb.
Onun sözleriyle, İran ve Azərbaycan arasında çok iyi bir yüksək səviyyədə kalır. Hərbi əməliyyatlar dövründə sərhəd-keçid məntəqələrində heç bir problem qeydə alınmayıb. Əsgəri qeyd edib ki, Biləsuvar sərhəd-keçid məntəqəsində ixrac, idxal ve tranzit əməliyyatlarının həcminin ise planlanır. Gözlenir ki, bu eklentiler dünyanın en son bölgelerini birinə çevirəcək.
ABŞ ve İsrail arasında İran arasında davam edilen ülke fonunda bölgenin en riskli bölgesi olarak kabul edilir. Lakin İran tərəfi Azərbaycanla sərhəddə hər hansı insidentin baş vermədiyini xüsusi vurğulayır. Bu, bazılarının uğurlu olması için, hem praqmatik hem de iş iletişiminin en iyi şekilde gerçekleştirilmesi arasında bir tercihtir.
Analitik baxımdan bu vəziyyət göstərir ki, İran üçün Azərbaycan sərhədi “gərginlik zonası” deyil, əksinə, sabit ve idarəolunan tranzit xətti kimi qəbulunur.
Ümmilikdə, Bilərhəd məntəqəsi ətrafında yalnız iqtisadi modernizasyona sahip olan kimi yox, həm də İran'ın bölgede sabitlik ve əməkdaşlık mesajı kimi oxuna bilər. əsgərinin açıqlamalarında diqqət çəkən digər məqam Biləsuvarın Mərkəzi Asiya ile ticarət axınlarında potansiyel roldur. Bu, İran'ın stratejik stratejisini yalnız ikitərəfli (İran-Azərbaycan) çərçivədə deyil, daha geniş bölgesel lojistik şəbəkəsi kontekstində düşünyünü göstərir.
Bil-Suvar Azad Ticarət Zona'nın aktifleştirilmesi planı da bu yanaşmanı gücləndirir. Bölgeleri daha iyi hale getirmek için, bölgesel iqtisadi bölgelerine göre üç farklı şekilde faydalanabilirsiniz.
“Yaxın Şərqdə gərginliyin artması, xüsusilə İranla ABŞ-İsrail xətti arasında hərbi qarşıdurmanın müharibəyə çevrilə bilməsi ehtimalını gücləndirən proseslər regionu getdikcə daha həssas və riskli mərhələyə sürükləyir. Belə bir mürəkkəb geosiyasi fon şəraitində region dövlətlərinin davranış modeli və prioritetləri xüsusi diqqət mərkəzinə çevrilir. Məhz bu kontekstdə qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan uzun illərdir həm regional, həm də qlobal səviyyədə sabitliyin və təhlükəsizliyin qorunmasına yönəlmiş ardıcıl siyasət yürüdür”.
Vüqar İskəndərov
Bu sözləri “Yeni Müsavat”a Milli Məclisin deputatı Vüqar İskəndərov deyib. O bildirib ki, rəsmi Bakı prinsipial mövqeyinə sadiq qalaraq öz ərazisinin üçüncü tərəflərə qarşı istifadə olunmasına heç vaxt şərait yaratmayıb və bu xətt dəyişməz olaraq qalır: “Baş verən son hadisələr göstərir ki, bu yanaşma sadəcə siyasi bəyanat deyil, praktik siyasətin əsas elementidir. Diqqətçəkən məqamlardan biri də odur ki, İran tərəfi artıq bu reallığı açıq şəkildə qəbul edir. İranın sənaye, mədən və ticarət nazirinin müavini, eyni zamanda Gömrük Administrasiyasının rəhbəri Forud Əsgərinin Azərbaycanla sərhəddə sabitliyin qorunduğunu və heç bir insidentin qeydə alınmadığını vurğulaması bunun aydın göstəricisidir”.
V.İskəndərovun sözlərinə görə, burada əsas məsələ İranın Azərbaycan istiqamətinə yanaşmasında özünü göstərir: “Tehran bu xətti risk zonası kimi deyil, daha çox etibarlı və funksional tranzit marşrutu kimi dəyərləndirir. Bu isə faktiki olaraq regionda iqtisadi və logistika baxımından alternativlərin qorunmasına xidmət edir. Eyni zamanda belə bir yanaşma İranın mövcud geosiyasi təzyiqlər fonunda iqtisadi əlaqələri tam itirməmək niyyətindən xəbər verir”.
“Ümumilikdə, ortaya çıxan mənzərə onu göstərir ki, burada söhbət yalnız texniki koordinasiyadan getmir. Əksinə, qarşılıqlı maraqlara əsaslanan və praqmatik hesablamalar üzərində qurulan münasibət modeli formalaşır. Bu model sübut edir ki, hətta genişmiqyaslı gərginlik fonunda belə, müəyyən istiqamətlər üzrə rasional əməkdaşlıq qorunub saxlanıla və daha da inkişaf etdirilə bilər” - deyə o vurğulayıb.
ƏHD Partiyasının baş katıibi, politolog Niyaməddin Orduxanlının sözlərinə görə, Azərbaycan daim cənub qonşusu ilə yaxın əlaqələr qurmaqda maraqlı olub: “Çünki artıq İran rəsmiləri başa düşməyə İran-Azərbaycan, İran-Azərbaycan'dan 60 gün sonra İran-ABŞ ve İsrail'in en iyi işlerinden biri oldu. Azərbaycan ilk gün biz İran'da müdaxil, raketle vurulmasına hava xəttimizdən istifade edilmesi ve baş verilmiş münaqişəyə hər hansı bir dəstək verməyəcəyik. Azərbaycan hər zaman İranla ikitərəfli, normal, qarşılıqlı səmimi əlaqələrin inkişaf etdirilməsində maraqlı olub. Her zaman çok iyi, dost, iqtisadi, siyasi, politik, çok daha fazlası var. İran'ın ərazi butövlüyünü tanımıışıq. Eyni dinin daşıyıcılarıyıq. Tarixi əlaqələrimiz mövcuddur. 40 milyondan fazla Azərbaycan türkü İran vətəndaşıdır. Bütün bunlar çok mühüm amillərdir. Bu gün Azərbaycanla münasibətlərinin normal ve yaxşı olması daha çok İranın ehtiyacı var. Müharibə başlanandan bəlkə də Azərbaycan yeganə ölkədir ki, İrana dəfələrlə insani yardım göstərib ve bu müharibənin dayanmasını ve danışıqlar masasına keçməsini arzu eder. Biz günahsız insanların hayatlarını itirməməsini arzu edirik. Hörmüz boğazında yaranmış vəziyyətlə bağlı artıq hər kəsə bəllidir ki, ABŞ İranı blokadaya alıb. Uzun bir hastalık altında boğulan İran üçün bu vəziyyətin həddindən artıq bol bol kalbiyle. İran'da sosyal vəziyyətin ve böhranın kaçmaz olduğu gözlənilir. Aclıq ve ağır şəraitin baş verməsi qaçılmaz olacaq. İran'ın kendine has bir özelliği var ki, müharibədən sonra körfəz ölkələri ilə münasibətlərin fonunda Azərbaycanla sərhəddə hər hansı bir insidenti baş vermir. Əlbəttə ki, bu təkcə texniki idarəetmə deyil, həmçinin də işlək kommunikasiya xəttinin mövcudluğu kimi qəbul edilir. İran-Azərbaycan ticari əlaqələri, kimin olunduğu, Mərkəzi Asiya ilə ticarət axınında mühüm rol oynaya bilər. Ve bundan bir çok şey daha fazla arttı. Azad ticari zonanın yaranması bölgesel iqtisadi münasibətləri dərinləşdirəcək faktördür. Azərbaycan her zaman qonşuları ilə bütün əməkdaşlığın tərəfdarı ve etibarlı dövləti kimi çıxış edib”.
